
در دنیــا، در هــر حــوزهای کــه یــک کســبوکار نویــن شــکل میگیرد، رگوالتورهــای آن حوزه متناســب بــا نوآوری ایجادشــده دچــار چالش ً مدیران و نهادهای تصمیمگیر به رویکردهای میشوند؛ چراکه معموال بوروکراتیک و سلسلهمراتبی عادت کردهاند و به واسطه ساختار سنتی حاکــم، ایــن نهادها بهشــدت ریســکگریز بــوده و نــوآوری را تهدیــدی بزرگ بــرای خود میپندارند. در مقابل، کسبوکارهای شکلگرفته؛ چابک، نوآور و به دور از ساختارهای بوروکراتیــک هســتند. در نتیجه تقابــل آنها این میشــود کــه رگوالتور اجــازه نمیدهد کسبوکار در زمان مناســب وارد بازار شــود؛ بنابراین خطر از بین رفتن نوآوری افزایش مییابد. رویکردی که در چند سال اخیر شکل گرفته و به نهادهای رگوالتور و کسبوکار کمک میکند به درک مشترکی از نیازها و تفاوتها برسند و شاید تقابل با یکدیگر را به تعامل با یکدیگر تبدیل کنند، اســتفاده از بستر ســندباکس رگوالتوری )محیط آزمون تنظیمگری( است. از طرفی ســندباکس رگوالتوری به کســبوکارها کمک میکند تا محصوالتشــان را در محیطی کنترلشده، آزمایش کنند؛ در حقیقت سندباکس نقطه تماسی بین صنعت و رگوالتور فراهم میکند تا همدیگر را بهتر بشناسند، درک صحیحی از ریسکها پیدا کنند و در یک محیط رگوالتوری امن بر توســعه نوآوری نظارت داشــته باشــند. از طرف دیگر سندباکس به رگوالتورها این امکان را میدهد که قوانین خود را تعدیل کنند؛ چراکه بعضــی از فناوریهــا بهراحتی بــا چهارچوبهای موجــود همخوانی ندارنــد. به عبارتی ســندباکس برای رگوالتورها نوعــی فرصت یادگیری بــه وجود میآورد تــا بتوانند هنگام رویارویی با مدلهای کسبوکار نوین نقش خود را بهتر ایفا کنند.
چه بخواهیم، چه نخواهیم هر روز کسبوکارهایی با مدلهای جدید وارد بازار میشوند. در برخورد با این کسبوکارها سه راه بیشــتر نداریم؛ آنها را نادیده بگیریم، سد راه آنها شویم و مانند بعضی از حوزههایی که در این چند سال دیدیم، فعالیت آنها را غیرقانونی اعالم کنیم و راه ســوم این اســت که این نوآوریها را رگوله کنیم. انتخاب هر کدام از این ســه راه پیامدهای خاص خود را دارد، ولی اگر نگاهمان بلندمدت باشــد، پیامدهایی که رگولهکردن نوآوری برای ما خواهد داشت، از پیمودن دو مسیر دیگر بهمراتب ارزشافزوده بیشتری به ارمغان میآورد. ما انتخاب مســیر ســوم، یعنی نوآوری را پذیرفتیم. در این میان مدیران و تصمیمگیران حوزه پولی-بانکی برای پذیرش نوآوری، نیاز دارند ذهنیت و رویکرد خود را تغییر دهند. ً رویکردهای قبلی پاسخگوی نیازهای جدید نیستند. آنها باید بهتدریج استراتژی قطعا و فرهنگ ســازمانی حاکم را تغییر دهند و رگوالتــوری در حوزه پولی-بانکــی را مبتنی بر همکاری بین همه فعــاالن و ذینفعان این حــوزه بنا نهنــد. در این رابطه اتخــاذ رویکرد سندباکس رگوالتوری در بانکهای مرکزی کشورهای مختلف، تجربه موفقی را رقم زده است.
با درک این رویکــرد موفق جهانی، ســندباکس رگوالتوری بانک مرکزی بــا هدف ارزیابی مخاطــرات، تســهیل و افزایــش ســرعت تنظیمگری فعالیت کسبوکارهای نوآورانه مبتنی بر فناوریهای نوین در حوزه پولی-بانکی با مسئولیت شرکت ملی انفورماتیک بهعنــوان بازوی فنــاوری اطالعات بانک مرکزی، طراحی و ایجاد شده است. دور اول فراخوان ســندباکس رگوالتوری بانک مرکزی از ابتــدای تیرمــاه ۱۴۰۱ آغــاز شــد و به مدت یــک ماه طرحهای فناوری مالــی در آن پذیرش شــدند. در این مدت ۱۰ طرح فناوری مالی به ســندباکس وارد شــده و پس از مرحله ارزیابی در پایان شــهریورماه ۱۴۰۱دو طرح )یکــی در حــوزه خدمــات پرداخت و دیگــری در حوزه وامدهی( وارد سندباکس شدند که این دو طرح پس از طیکردن دوره آزمون، در مرحله تنظیم مستند تصمیمگیری هستند. فراخــوان دوم پذیــرش ســندباکس رگوالتــوری بانک مرکــزی از نیمــه مهرمــاه ۱۴۰۱ آغــاز شــد و طرحهــای مختلف فناوری مالی در زمینههای لندتک، رمیتنس و رگتک را پذیرش کرد. در دومین دوره از پذیرش، پنج طرح تقاضای ورود داشــتهاند که مرحله اول بررســی طرحها برگزار شده و پس از پایان دوره انجام اصالحات طرحها، تصمیم نهایی در خصوص انتخاب طرحهای مناســب جهــت ورود بــه ســندباکس اتخــاذ خواهد شــد. ما اعتقاد داریم تنظیمگــری از دریچــه نوآوری ً مســیر پیش رو، بسیار تحقق مییابد. هرچند قطعا طوالنیتر از مسیر طی شده است.
حال باید دید در ســاختار حاکمیت رگوالتــوری که با اســاس تشــکیل رگتکهــا فاصلــه جــدی و طوالنی دارد، آیا در عمل شهامت تصمیم شجاعانه و منطبق بــر اصــول جهانــی ســندباکس را خواهــد داشــت یا ً ادامه کار شرکتهای منتخب به یکی از ارکان مجددا رگولهشده ســپرده میشود؟ آیا شــرکتهای کاندیدا جهت حضور در سندباکس از عملکرد خود پشیمان خواهند شد یا تصویری که از سندباکس در حاکمیت قانونگذار فعلی یعنی بانک مرکزی در بخش بزرگی از بازار فینتک وجود دارد، اصالح خواهد شد؟ بهعنوان نماینده بخش خصوصی )نصر( در کمیته سندباکس مدافع آنچه در مسیر نوآوری است، خواهیم بود
نماینده نصر تهران در کمیته سندباکس بانک مرکزی
عصر تراکنش (ماهنامه اختصاصی مدیران فناور یهای مالی ایران)